جهاني انديشيدن و بومي عملكردن
ارائه شده در كنفرانس هوافضا، تهران، 1379
يا معشر الجّن والانس اِن استطعتم ان تنفذوا من اقطار السموات و الارض فانفذوا لا تنفذون الّا بسلطان (الرحمن: 33)
در عصر ما كه در واقع عصر «شتابندگي تاريخ» است، ضرورت درك اهميّت «زمان»، «دانش زمان» و چگونگي برخورداري از تحولّات جهاني علوم و فنون در سطوح ملّي و به صورت بومي اهميّت ويژهاي يافته است و طبعاً يكي از بارزترين مصاديق آن حوزه هوا - فضا است. «جهاني انديشيدن» و «محلي عمل كردن»، قطعاً از راهبردهاي مطرح زندگي در جهان امروز است و ترديدي نيست كه جهان امروز بر مدار جابجايي اطلاعات و دانشهاي مربوط به حوزه ارتباطات ميچرخد. پس گريزي نيست جزآنكه براي حركت در مسير پوياي دانش بشري، به علوم و فنون هوافضا كه تأثيرات تعيينكنندهاي بر مناسبات اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي در سطوح ملّي و بينالمللي داشتهاند بيشتر توجه كنيم.
البتّه دامنه پيشرفتها و كاربردهاي علمي و فني «هوافضا»، عرصههاي فراواني از زندگي بشر را تحت تأثير قرار داده است و امروزه كمتر دانشي را ميتوان بهصورت مستقيم يا غيرمستقيم بينياز از علوم و فنون «هوافضا» دانست. خوشبختانه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در عرصه آموزشهاي دانشگاهي توجّه جدي به اين مقوله بهوجود آمد. از سال 1363 كميته تخصصي مهندسي هوافضا در شورايعالي برنامهريزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي شكل گرفت و بهتدريج دورههاي كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتراي تخصّصي در گرايشهاي مختلف هوافضا در دانشگاههاي معتبر صنعتي كشور تأسيس شد. كارشناسي مهندسي هوافضا، مهندسي تعميرات و نگهداري، مراقبت پرواز، كنترل فرماندهي و خلباني و كارشناسي ارشد آيروديناميك، سازه، مكانيك پرواز، سوانح هوايي و صلاحيت پرواز و دكتراي هوافضا از جمله رشتههايي است كه هماكنون در سطح دانشگاههاي صنعتي كشور ارايه ميشود.
اشتغال بيش از 50 عضو هيأت علمي با درجه دكتراي تخصصي در حوزه وزارت علوم و پذيرش سالانه بيش از 250 دانشجو در رشتههاي مختلف هوافضا حاكي از تحرّك اميد بخشي است كه نشان ميدهد بخش عمدهاي از نياز به نيروي انساني تخصصي در صنعت دفاعي كشور در هوافضا در حال تأمين شدن است و جاي خوشحالي است كه در اين ميان دختران و زنان شايسته كشور ما هم توانستهاند تواناييهاي علمي خود را بهخوبي نشان دهند و سهم ارزندهاي از وروديها و دانشآموختگان دانشگاهي را در اين صنعت به خود اختصاص دهند. من در اين چشمانداز بر توجه به حلقههاي واصل ميان آموزش، تحقيقات و فنّاوري كه ميتوانند بهعنوان حلقههاي مفقوده در توسعه دانش هوافضا تأثيرگذار باشند تأكيد ميكنم.
تأسيس پژوهشكده هوافضا از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فنّاوري براي تعميق ارتباطات پژوهشي و هماهنگي ميان دانشگاه و صنعت، تشكيل انجمن علمي هوافضا و واگذاري اختيار برنامهريزي درسي به دانشگاهها براي پاسخگوكردن نظام آموزشي نسبت به نيازهاي جامعه و صنعت در اين عرصه ميتواند راهگشا باشد. البته مهمتر از هر چيز توجّه به اين امور در چارچوب يك برنامه كلان است كه تغيير ساختار وزارت علوم، تحقيقات و فنّاوري در اين جهت و در مسير اجراي برنامه توسعه همهجانبه كشور اهميت و مفهوم ويژهاي مييابد. بايد گسست ميان علوم، تحقيقات و فنّاوري در كشور بهگونهاي برنامهريزي شده از ميان برود و حاصل بيروني و نهايي علوم كه «توسعه فنّاوري» است براي انسان و جامعه سودمند باشد. اساس فنّاوري عبارت است از كوشش بشر براي مقابله با موانع و ايجاد تسهيلات و تسريع در امور زندگي در همه اشكال آن، بدين ترتيب فنّاوري امري مستمر و تدريجي بوده و محصول افت و خيزهاي پيوسته انسان در غلبه بر مشكلات خويش است. انتقال تجهيزات پيشرفته و بهكارگيري آنرا نميتوان معادل دانش فنّاوري گرفت و علاوه بر آن بايد براي ايجاد فنّاوري، زمينه اجرايي و عملي را هم فراهم آورد، يعني بايد ارتباط ميان دانشگاه و صنعت را - كه ميدان عمل تحقيقاتي است - فعال و دوسويه كرد.
تقويت آموزشها و پژوهشهاي علميكاربردي بهعنوان حوزههاي مؤثر آموزش و پژوهش و حمايت از انجمنها و نهادهاي علمي و تخصّصي و مراكز مشترك پژوهشي و دورههاي مشترك تحصيلات تكميلي بهعنوان حوزههاي مؤثر عملي و اجرايي ميتوانند به اين نياز اساسي كشور در عرصه هوافضا بهطور جدّي كمك كنند. در چارچوب ساختار جديد وزارت علوم، تحقيقات و فنّاوري و بر اساس راهبردهاي برنامه سوم توسعه كشور، تأكيد خاصي بر پژوهشها و آموزشهاي كاربردي و تحقق دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي مأموريتگرا بهعمل آمده است. براي مثال افزايش ظرفيتهاي دورههاي علميكاربردي طي سه سال 76-78 حدود 200 درصد بوده است، يعني از حدود 50,000 به 150,000 نفر رسيده است كه بيش از 90 درصد اين ظرفيت، در مقطع كارداني است. همين رشد را نيز در ارتباط با پژوهشهاي كاربردي شاهد هستيم.
ترديد نكنيم كه در عصري بهسر ميبريم كه فرصتهاي مساعدي براي تحرّك و توسعه علمي در كشور ما فراهم شده است. اين فرصتها را كه برآمده از رشد آگاهي، ارتباطات و آموزش در سطح ملّي، اعتمادبهنفس عمومي، مشاركت همگاني و ارتقاي منزلت و اعتبار بينالمللي است در حقيقت بايد قدرشناخت و بر اساس سوءظنها و سوءتدبيرها آنها را بهصورت تهديد ننگريست.
اصلاحات، ترسيم چشمانداز جديدي است در ادامه انقلاب و براي برخورداري از فرصتهاي جديد و ناديده و ارزيابي برنامههاي اجرا شده. به اين سبب طبيعي است كه از دل اصلاحات توسعه علمي، توسعه صنعتي و اقتدار كشور بيرون آيد و طبيعي است كه همگي بايد در اين چشمانداز به فراهم آوردن محيطي امن براي علم و تحقيق و فنّاوري و بالابردن منزلت عالمان، محققان، دانشجويان و دانش پژوهان بينديشيم و در افقي ملّي و بر اساس موازين ديني نگاه و رفتاري مهربانانه و مشفقانه با صاحبان انديشه، علم، هنر و فنّ داشته باشيم. قطعاً وحدت و امنيّت ملي كشور ما و همه كشورها در گرو تأمين امنيّت براي استادان، محققان، دانشجويان و مراكز دانشگاهي است. در اين چارچوب است كه بهواقع بايد فرابخشي، فراجناحي و حتّي فرازماني به توسعه علوم و فنون كشور بينديشيم و من اميدوارم كه با اين مبنا توان ملّي ما در عرصه هوافضا ارتقا يابد.
فنّاوري هوافضا نيازمند وفاق و آمادگي ملّي براي حضور در صحنه بينالمللي است،پس لازم است براي بهرهمندي مناسبتر از منابع انساني، فني و اطلاعاتي، نگرشها، روشها و ساختارهاي تازهاي شكل گيرد، و در همين ارتباط اميدوارم تشكيل سازمان ملّي هوافضاي كشور در آيندهاي نه چندان دور با حضور مؤثر دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و متخصصان صنعت و دانشگاه به تصويب دولت برسد. هماهنگي ميان بخشهاي دفاعي و غيردفاعي كه پيگيري آن ميتواند از طريق پژوهشكده هوافضا و يك واحد مسئول از سوي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلّح باشد نيز از جمله اين ضرورتها است. توسعه همكاريهاي ميان دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و مراكز صنعتي و اجرايي دفاعي و غيردفاعي هم ميتواند در اين فرآيند از تحرّك و پيوند بيشتري برخوردار باشد.
